فلز های قلیایی
تفاوت فلزات قلیایی و قلیایی خاکی
عناصر این گروه شامل برلیم ، منیزیم
، کلسیم ، استرانسیم ، باریم ، رادیم است . ترکیبات این عناصر در خاک و معادن و
سنگها به وفور یافت می شوند . واکنش پذیری نسبتا بالایی دارند .
مقایسه ی گروه اول و دوم : فلزات قلیایی خاکی نسبت به عناصر گروه اول سخت تر ، دیر
ذوب تر ، چگال تر است . عناصر گروه دوم در طبیعت یافت می شوند اما گروه دوم نه .
وجه تسمیه ی این گروه نیز به همین دلیل است که این عناصر به وفور در خاک یافت می
شوند به خصوص کلسیم در انواع خاک ها بسیار فراوان است.فلزات قلیایی در پوسته ی
زمین یافت می شوند اما نه به صورت آزاد. بلکه به علت فعالیت بالا به صورت ترکیب در
کانیها و سنگهای مختلف یافت می شوند. کلسیم پنجمین عنصر فراوان در پوسته ی زمین و
منیزیم هشتمین عنصر فراوان در پوسته ی زمین می باشد.
این عناصر به راحتی در آب حل شده و قلیا یا باز به وجود می آورند.
باریم
باریم عنصری است که در جدول تناوبی با نشان Ba و عدد اتمی 56 قرار دارد. باریم در سال 1808 میلادی توسط دیوی کشف
شد. وی باریم را از وازه ی یونانی باریت Barites
به معنی سنگین گرفت.
باریم که عنصری نرم و فلزی می باشد در درجه حرارت بسیار بالایی ذوب شده و جزو
فلزات قلیایی خاکی است. اسید آنرا باریتا نامیده و حالت اصلی آن بصورت سولفات
باریم در سنگ معدن یافت می شود و به علت واکنش شدیدی که با آزمایشهای مربوط به
هوا نشان می دهد هرگز بصورت خالص یافت نمی شود. ترکیبات این فلز به میزان کم در
تولید رنگ و شیشه سازی کاربرد دارد.
باریم عنصری فلزی است که از نظر شیمیایی شبیه کلسیم است اما در حالت خالص خود به
رنگ سفید خاکستری مثل سرب است. باریم وقتی در معرض آزمایشهای مربوط به هوا قرار
بگیرد به راحتی اکسیده شده و نسبت به آب و الکل قدرت واکنش بالایی دارد. برخی از
ترکیبات این عنصر به علت چگالی بالایشان قابل توجه هستند مانند سولفات آن که به آن
اسپار سنگین ( Heavy Spar) می گویند.
کاربردهـــــــــا
باریم عمدتاً در تولید شمع اتومبیل ِ لامپهای الکترونی ِ وسایل آتش بازی و لامپهای
فلورسنت مورد استفاده قرار می گیرد بعلاوه :
• به عنوان "گیرنده" در لامپهای الکترونی
• سولفات باریم به علت رنگ سفید ثابتی که دارد در رنگها ِ موارد
تشخیصی با اشعه X و شیشه سازی کاربرد
دارد.
• سولفات باریم به عنوان یک عامل سنگین کننده در سیالات چاه زنی در
حفر چاه نفت و تولید لاستیک کاربرد وسیعی دارد .
• کربنات باریم سم موش کش مفیدی است و نیترات باریم و کلرات رنگهای
وسایل آتش بازی را می سازند.
• سولفید باریم ناخالص وقتی در معرض نور قرار بگیرد ویژگی فسفر را
پیدا می کند (درخشندگی در تاریکی)
• نمکهای باریم گاهی در فرایندهای پزشکی مانند عکس برداری از دستگاه
گوارشی مورد استفاده قرار می گیرد.
• لیتوپون ( رنگدانه ای که حاوی سولفات باریم و سولفید روی است )
قدرت پوشش خوبی دارد و در صورتیکه در معرض سولفیدها قرار بگیرد تیره نمی شود.
تاریخچه
باریم (از واﮊه یونانی barys به معنی سنگین ) را
برای اولین بار کارل شیل ( Carl Scheel) در سال 1774 کشف کرد و در سال 1808 سر هامفری دِوی ( sir Humphry
Davy) در انگلستان آنرا
استخراج نمود. گوِتون دموروو برای اولین بار اکسید آنرا باروت ( barote ) نامید که آنتوین لاووازیه آنرا به باریتا تغییر داد و مدت
کوتاهی بعد از آن ِ این عنصر باریم نامگذاری گردید.
پیدایــــــــش
چون باریم به سرعت در آزمایشهای مربوط به هوا اکسیده می شود بدست آوردن این فلز
بصورت خالص بسیار مشکل است. ابتدا این عنصر بصورت سولفات باریم در کانیها است ِ و
از آنها استخراج می شود که بصورت کلرید باریم بلوری است .
جداسازی :
(کاتد) Ba2+ 2+e آند» Cl Cl ( g2+ e -)
ترکیبات
مهمترین ترکیبات باریم عبارت است از : پیروکسید باریم ِ کلرید ِ سولفات ِ کربنات ِ
نیترات و کلرات . باریم هنگام سوختن رنگ شعله را سبز می کند.
ایزوتوپهـــــــا
باریم بصورت طبیعی دارای ترکیبی از هفت ایزوتوپ پایدار است . 22 ایزوتوپ شناخته
شده اما بیشتر آنها به شدت رادیو اکتیو بوده و دارای نیمه عمرهایی از چند هزارم
ثانیه تا چند دقیقه هستند . تنها استثنا ِ باریم 133 است که نیمه عمر 51/10 سال
دارد.
هشدارهــــــــا
کلیه آبها و اسیدهایی که حلال ترکیبات باریم هستند به شدت سمِی مِی باشند. چون
اکسیداسیون به راحتی رخ می دهد لذا برای حفظ باریم باید آنرا در سیالی با پایه نفت
نگهداری نمود.
زهرا محمدی